erkologija u opstini zagubica

Pored atraktivnih i raritetnih vrednosti i značaja prirodnih motiva Homolja , vrlo je značajna i njihova predeona kompozicija – lokalni ambijent, pejzaž, odnos prema naseljima i objektima suprastrukture. Svi oni zajedno sa biljnim pokrivacem i faunom izgraduju strukturu ekosistema i predela i odražavaju ekološke uslove sredine, pa se može govorirti i o eko potencijalu podrucja opštine Žagubica koji se može staviti u funkciju razvoja turizma. Ekološki uslovi sredine bitno poboljšavaju ukupne vrednosti prirodnih i kulturnih motiva i objekata pa ih je potrebno valorizovati kao deo ukupnih potencijala podrucja.

Prirodni motivi Homolja su, kao što se i iz prethodnih analiza vidi raznovrsni, vrlo brojni i disperzivno razmešteni po dolinskim, kotlinskim i planinskim delovima Homolja. Zato se ocene o opštim ekološkim vrednostima područja moraju zasnivati na odredenim kriterijumima koji obezbeduju ekološku analizu stanja predela.

Ekološka analiza zasniva se na prirodnim odlikama i vrednostima koji čine biogeografsku osnovu predela. Iz analize prirodnjackog kompleksa i geodiverziteta konstatovano je da su na području Homolja zastupljene formacije stena vrlo različitog sastava i starosti, od paleozojskih škriljaca, vulkanskih ploča i žica na Homoljskim planinama do krečnjacke mase Beljanice i kotlinskih aluviona. Pod uticajem tektonike i hidrodinamike u tim stenama su zastupljena raznovrsna nalazišta mineralnih sirovina, visoka vertikalna razudenost reljefa, termalni izvori, najsloženija kraška erozija i kraška površinska i podzemna hidrografija.

Takva razvijenost i dinamika geo, hidro i biodiverziteta uz ucešce, takode, razčliitih tipova klime, od tople – župske u Krupajskoj kotlini, preko umerene brdsko-planinske do kontinentalne hladne planinske, u višim planinskim delovima Homolja, uslovili su veliki i složeni biodiverzitet ovog kotlinskog i brdsko-planinskog podrucja, i to floristicki, vegetacijski i ekosistemski

Ekosistemske odlike predela najpotpunije održavaju ukupno stanje biodiverziteta i ekološku ocuvanost predela, pa u optimalnim uslovima imaju najveci znacaj za eko-turizam.

Ekološka očuvanost predela analizirani su preko:

– obima naseljenosti i urbanizacije kao degradacionih faktora sredine,

– ekološke strukture privrede, posebno odlika poljoprivredno-šumskog kompleksa i

– nivoa očuvanosti šumskih i travnih ekosistema.

Seoska naselja su pretežno velika i ušorena, ali su teritorijalno razredena, uglavnom, na terasama rečnih dolina i po obodu kotlina, sa dosta zelenila i skladno su ukomponovana u lokalni poljoprivredni pejzaž.

U kotlinskom pejzažu posebno se istčiu desetak reka i rečica, a pored njih pojasevi hidrofilnih šuma i šibljaka, zatim se mozaicno smenjuju livade, ratarske kulture, vocnjaci, živice i pojedinacni buketi šuma, a izmedu njih utkana sela. Tako i ovi prostori, narocito u vegetacionom periodu imaju pitome, zelenilom bogate i mozaicne agrikulturne i ruralne pejzaže zapaženih ekoloških vrednosti. Po obodnim delovima kotline i pobrdima zastupljeni su pašnjaci, siromašnije livade i šumska vegetacija, istina, dosta degradirana i zašikarena, ali se na citavom prostoru održava kompaktni zeleni pokrivac. Može se zato konstatovati, da niži, naseljeni i obodni delovi kotlina ostavljaju utisak pitomih i mozaicno komponovanih prirodnih, agrikulturnih i ruralnih pejzaža. Ovu sliku pejzaža delimicno menjaju varoški centri Žagubica i Krepoljin. Za Žagubicu kažemo delimicno, zato što ima svega 3.215 stanovnika i razudenu urbanizaciju. Naselje se delom periferije naslanja na reke Tisnicu i Mlavu. Prema Mlavi je otvoreno i ima nisku i razredenu urbanizaciju, pa se periferija varoši prilagodava prirodnim obalama ove reke. Krepoljin je drugo manje varoško naselje (2.000 st.), bez industrije, na raskršcu puteva, uklopljen je u ambijent doline Krepoljinske reke, odakle se teren spušta u nižu Krupajsku kotlinu.

Ekološka i privredna uloga poljoprivrede prilicno su neusaglašene. Kao privredni resurs i delatnost poljoprivreda može da bude osnovno zanimanje stanovništva. A kada je intenzivna, sa velikim monokulturnim kompleksima iz osnova menja i osiromašuje pejzaž, kao na primer, u ravnicarskim prostorima Vojvodine. I u Homolju je poljoprivreda sa stocarstvom glavno zanimanje stanovništva, ali sa drukcijim ekološkim znacenjem. Ovde su poljoprivredne površine dosta usitnjene, razbijene ostacima šuma, potocima, živicama i putevima. Stocarstvo je, uglavnom, ekstenzivno i vezano za prirodne travne i šumske ambijente, pa je degradaciona uloga ovakve poljoprivrede neznatna. Uz poljoprivredu posebno su važne šume i šumarstvo kao ekološka i privredna komponenta. Na proizvodima poljoprivrede i šumarstva zasnovano je nekoliko manjih industrijskih preradivackih pogona i radionica. NJihove prednosti su u tome što koriste lokalne sirovine i što ne spadaju u objekte prljave industrije, pa se lako uskladuju sa zahtevima zaštite životne sredine i turizma.

Po višim obodnim delovima homoljskih kotlina preovladuju šumski ekosistemi. Izmedu šumskih kompleksa su livadsko-pašnjacke površine, pa skupa obrazuju atraktivne zelene pojaseve šumskih i travnih ekosistema koji su narocito pogodni za stocarstvo. Medu šumskom vegetacijom preovladuju hrast, grab, jasen, klen, dren.

U višoj planinskoj zoni zastupljene su kompaktne hrastovo-bukove i grabovo-bukove šume sa velikim ucešcem: graba, javora, klena, jasena, bresta, zatim zove i drugog šiblja i uz manje ucešce livada i pašnjaka. Najkompaktniji kompleksi kvalitetnih, vecinski bukovih i bukovo-grabovih šuma zastupljeni su na višim delovima Homoljskih planina, Crnog vrrha i Beljanice. U predelu Beljanice pejzaži su najsloženiji i najreprezentativniji, sa najpotpunijim vizuelnim doživljajima. Ovakvo bogatstvo njenih pejzaža proistice iz specificnih kraških oblika reljefa, dominantnih položaja i složenih kontrastno oblikovanih šumskih, travnih i livadskih ekosistema.

Podrucje Homolja je, inace, poznato po bogatsytvu šuma, jer šumske površine zauzimaju 51% od ukupne teritorije opštine. Rec je dakle o visokoj zastupljenosti šumskih i travnih ekosistema koji Homolje reprezentuju kao zelenu – ekološku oazu sa velikim ucešcem kvalitetnih privrednih šuma koje su osnova šumarske privrede, ekološki resursi i podrucja lovnog turizma.

Pored opšteg znacaja šumskih ekosistema kao resursa i kao oslonca za razvoj rekreativnog i lovnog turizma nekog predela, za turizam je znacajan i diverzitet flore, a za odredenu strukturu turisticke klijentele, cak više od najkompleksnijih šumskih ekosistema. Bogatstvo flornog diverziteta leži u zastupljenosti retkih reliktnih i endemicnih vrsta, koje se zakonom štite kao prirodne retkosti, te u zastupljenosti lekovitih i aromatickih biljaka i šumskih vrsta sa korisnim divljim plodovima.

Znacajno je istaci da je prema podacima da u flori Srbije zastupljeno oko 3.600 vrsta, a medu njima cak 400 vrsta lekovitih biljaka što je više od 10% ucešca u flori Srbije.

U sredinama gde su ove vrste bogato zastupljene i pristupacne mogu da budu važan dopunski motiv i sadržaj turističkog boravka razlicitih turistickih kategorija, na primer, posetilaca na izletu, na planinarskim turama, na rekreativnom boravku ili u seoskom turizmu. To je za podrucje Homolja dodatna i znacajna komplementarna turisticka vrednost. Floristickim istraživanjima je utvrdeno da je na podrucju Homolja na planinama i u recnim dolinama zastupljeno preko 100 vrsta lekovitih biljaka. Medu njima je znatan broj reliktnih i endemicnih, zatim je nadeno 11 vrsta jestivih gljiva i više vrsta drveca sa šumskim plodovima. Ove biljke i plodovi nisu interes samo radoznalih turista, vec njihovo sakupljanje treba da ima za lokalno stanovništvo i ulogu dopunskog privredivanja, razvijanjem organizacije otkupa, sušenjem i preradom za cajeve, priordne lekove i sl.

Dakle, iz analize o ekološkoj očuvanosti Homolja, vrednostima i turistickom znacaju biodiverziteta može se zakljuciti da Homolje spada u najužu grupu ekološki najznačajnijih predela Srbije. Njegovi ukupni prirodno-turistčiki potencijali, a narocito ekološki nominuju ga za najznačajniju i najlepšu ekološko-turisticku regiju Srbije. Zbog male naseljenosti i neznatnog broja malih proizvodnih pogona ni kotlinski delovi Homolja nisu bitno izmenjeni. Sastav vegetacije u njima je izmenjen, ali se zadržao njen zeleni dekor sa odlikama agrikulturnih i ruralnih mozaicno oblikovanih pejzaža. Seoska naselja su okružena vocnjacima, šumarcima i poljoprivrednim kulturama, pa se i ona lepo uklapaju u pejzaž Homolja, i vecina ima povoljne uslove za seoski turizam.

Planinsko okruženje homoljskih kotlina ima vrlo raznovrsne, bogate i reprezentativne šumske i travne ekosisteme i ekološki cistu i zdravu prirodnu sredinu, izuzetno stimulativnu za razvoj rekreativnog i ekološkog, lovnog i planinarskog turizma. U ovoj zoni nema privrednih ni drugih aktivnosti koje bi zagadivale zemljište i podzemne vode, pa sa ovih prostora teku vrlo cisti izvori brojnih pritoka Mlave, te vodom bogata vrela i ponornice sa cistim i kvalitetnim planinskim vodama.

Žagubička kotlina predstavlja materijalno-tehničku, infrastrukturnu, ekonomsku i organizacionu osnovu turizma Homolja, pa je kvalitet životne sredine u njoj važan uslov razvoja turizma.